Pen Academic Publishing
Journals • Publish with us • Publishing Partnership • About Us • English
Araştırma Makalesi | Açık Erişim
Okul Öncesi ve Temel Eğitim Dergisi 2026, Cilt 7(1) 1-28

İlkokul Tarih Öğretimi için Tarihsel Temelli Bir Model Önerisi: “Bütüncül Vicdani Empati Modeli”

Onur Öz • Çavuş Şahin
Bu makaleye atıf yap
Makale Türü
Araştırma Makalesi
Yayın Tarihi
June 08, 2026
Sayfa Sayısı
1-28
DOI
10.29329/jpee.2026.1444.3

Öz

Bu çalışmanın amacı; Türk eğitim tarihinin kritik bir evresi olan 1914-1925 yılları arasındaki ilkokul tarih öğretimi pratiklerini analiz etmek ve bu tarihsel birikimden hareketle günümüz değerler eğitimi için özgün bir model önerisi geliştirmektir. Araştırma, Tarihsel-Hermeneutik desene dayalı olarak yürütülmüştür. Veri kaynağı olarak; dönemin pedagojik dergileri, ders kitapları ve 1925 tarihli öğrenci anket verileri kullanılmıştır. Veriler, doküman incelemesi tekniğiyle toplanmış ve içerik analiziyle yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda, dönemin savaş ve beka koşullarıyla şekillenen baskın tarih öğretimi pratikleri, araştırmacılar tarafından "Güvenlik Odaklı Normatif Yaklaşım" temasında kavramsallaştırılmıştır. Analizler, bu yaklaşımın öğrencilerde "anakronizm" ve "dış güç odaklı nedensellik" gibi bilişsel yansımalar oluşturduğunu göstermiştir. Buna karşın, dönemin reformist eğitimcilerinin (Satı Bey ve Ali Reşad Bey) dağınık haldeki insani uygulamaları analiz edilerek, bu pratikler araştırmacılar tarafından "Vicdani-Kapsayıcı Yaklaşım" adı altında teorik bir yapıya kavuşturulmuştur. Elde edilen bu tarihsel verilerden ve reformist birikimden hareketle, bu çalışma kapsamında beş aşamalı "Bütüncül Vicdani Empati Modeli" geliştirilmiştir. Araştırmacılar tarafından Zemin (Hazırlık/Temel), Kefe (Bilişsel Bağlam), Sıklet (Istırap Ortaklığı), İbre (Vicdani Hüküm) ve Denge (Aksiyonel Özdeşim) metaforlarıyla sistematize edilen bu özgün model; tarihsel empati ve değerler eğitimi için yeni bir teorik çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Sınıf Eğitimi Tarih Öğretimi Tarihsel Empati Güvenlik Odaklı Yaklaşım Bütüncül Vicdani Empati Modeli
Bu makaleye atıf yap
Öz, O. & Şahin, Ç. (2026). İlkokul Tarih Öğretimi için Tarihsel Temelli Bir Model Önerisi: “Bütüncül Vicdani Empati Modeli”. Okul Öncesi ve Temel Eğitim Dergisi, 7(1), 1-28. https://doi.org/10.29329/jpee.2026.1444.3

  • Ali Fahreddin. (1925). İlk mekteplerde tarih tedrisatı. Tedrisat-ı İctimaiye Mecmuası, 14(67), 317-325. [Google Scholar]
  • Ali Reşad. (1913). Musahabat-ı tarihiye. Matbaa-i Amire. [Google Scholar]
  • Ali Reşad. (1914). Tarih dersleri. Matbaa-i Amire. [Google Scholar]
  • Ali Reşad. (1916). Asr-ı hazır tarihi. Matbaa-i Amire. [Google Scholar]
  • Aşık, K. (2022). II. Meşrutiyet dönemi ibtidai mekteplerinde okutulan bir tarih ders kitabı örneği (Çocuklara Tarih-i Osmani) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Barton, K. C., & Levstik, L. S. (2004). Teaching history for the common good. Lawrence Erlbaum Associates. [Google Scholar]
  • BCA (Başkanlık Cumhuriyet Arşivi). (1926). İlk mektep müfredat programlarının yenilenmesi amacıyla Maarif Vekâletince görüş sorulması üzerine İstanbul Erkek Muallim Mektebi'nden verilen cevap. Fon Kodu: 180.9.0.0, Yer No: 107.522.73. [Google Scholar]
  • Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. [Google Scholar]
  • Dilthey, W. (1976). Selected writings (H. P. Rickman, Trans. & Ed.). Cambridge University Press. [Google Scholar]
  • Endacott, J. L., & Brooks, S. (2013). An updated theoretical and practical model for promoting historical empathy. Social Studies Research and Practice, 8(1), 41-58. [Google Scholar]
  • Erbil, F. (2021). Tedrisat Mecmuasında yer alan makalelerin dönemin eğitim anlayışı açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Ferro, M. (2003). The use and abuse of history: Or how the past is taught to children. Routledge. [Google Scholar]
  • Gadamer, H. G. (2004). Truth and method (J. Weinsheimer & D. G. Marshall, Trans.). Continuum. [Google Scholar]
  • İğneci, E. (2020). II. Meşrutiyet dönemi vatandaşlık eğitimi tartışmaları: Tedrîsat Mecmûası üzerine bir inceleme (Değerler, semboller, kahramanlar) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Trabzon Üniversitesi. [Google Scholar]
  • İhsan [Şerif]. (1914-1916). Tarih dersleri ve musahabeleri. Tedrisat-ı İbtidaiye Mecmuası, (5, 10, 15). [Google Scholar]
  • Karagöz, S. (2014). İkinci Meşrutiyetten Harf İnkılâbına kadar süreli yayınlarda yer alan eğitim görüşleri ve cumhuriyet eğitimine yansımaları (1908-1928) [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage. [Google Scholar]
  • Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications. [Google Scholar]
  • Satı [Bey]. (1914-1915). Terbiye-i irade ve seciye. Tedrisat-ı İbtidaiye Mecmuası, (2, 3). [Google Scholar]
  • Seixas, P., & Morton, T. (2013). The big six: Historical thinking concepts. Nelson Education. [Google Scholar]
  • Smith, A. D. (2010). Nationalism: Theory, ideology, history. Polity Press. [Google Scholar]
  • Ünişen, A. (2013). II. Meşrutiyet döneminde İstanbul'da yayımlanan başlıca mecmualardaki eğitim bilimleri ile ilgili makalelerin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gaziantep Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Wineburg, S. (2001). Historical thinking and other unnatural acts: Charting the future of teaching the past. Temple University Press. [Google Scholar]