Pen Academic Publishing
Journals • Publish with us • Publishing Partnership • About Us • English
Araştırma Makalesi | Açık Erişim
Okul Öncesi ve Temel Eğitim Dergisi 2026, Cilt 7(1) 1-16

İlkokul Öğrencileri İçin Prososyal Davranış Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Meryem Malçok • Çiğdem Şahin Taşkın
Bu makaleye atıf yap
Makale Türü
Araştırma Makalesi
Yayın Tarihi
June 08, 2026
Sayfa Sayısı
1-16
DOI
10.29329/jpee.2026.1444.1

Öz

Prososyal davranışlar, bireylerin olumlu sosyal etkileşimler kurmalarında önemli bir yere sahiptir ve bu davranışların çocukluk döneminde ölçülmesi ve desteklenmesi, bireylerin topluma sağlıklı bir şekilde uyum sağlaması ve toplumun sosyal refahını artırmak için faydalı davranışların teşvik edilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışmanın amacı; ilkokul öğrencilerinin prososyal davranışlarını değerlendirmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Araştırmanın örneklem grubunu, 2023–2024 akademik yılında Çanakkale il merkezi ve ilçelerindeki ilkokullarda 3. ve 4. sınıf düzeyindeki 540 öğrenci oluşturmaktadır. Geçerlik çalışmaları kapsamında gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda ölçeğin dört faktörlü bir yapıdan oluştuğu belirlenmiştir. Bu faktörler Yardım ve Destek, Empati, İş birliği, Samimiyet olarak isimlendirilmişlerdir. Ölçek 3’lü Likert tipinde 17 maddeden oluşmaktadır. Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları ölçeğin iyi uyum değerlerine sahip olduğunu göstermiştir. Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı .82 olarak hesaplanmış, test-tekrar test sonucunda ise Pearson korelasyon katsayısı r = .721 (p<.01) olarak bulunmuştur. Bu kapsamda geliştirilen ölçeğin ilkokul öğrencilerinin prososyal davranışlarını değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: İlkokul çocukları Prososyal davranışlar Ölçek geliştirme Geçerlik ve Güvenirlik
Bu makaleye atıf yap
Malçok, M. & Şahin Taşkın, Ç. (2026). İlkokul Öğrencileri İçin Prososyal Davranış Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Okul Öncesi ve Temel Eğitim Dergisi, 7(1), 1-16. https://doi.org/10.29329/jpee.2026.1444.1

  • Asrori, M. (2017). Developing students’ prosocial behavior based on their value orientations. In First Indonesian Communication Forum of Teacher Training and Education Faculty Leaders International Conference on Education 2017 (pp. 80–85). Atlantis Press. [Google Scholar]
  • Ata, S., & Artan, İ. (2022). Çocuk Prososyallik Ölçeği: Çocuk formu geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Spor, Eğitim ve Çocuk, 2(3), 1–14. [Google Scholar]
  • Bağcı, B. (2015). Çocuk ve yetişkin prososyallik ölçeklerinin geçerlik güvenirlik çalışması ve çocuk ile anne-baba prososyal davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Adnan Menderes Üniversitesi]. [Google Scholar]
  • Büyüköztürk, Ş. (2015). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (21. baskı). Pegem Akademi. [Google Scholar]
  • Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (28. baskı). Pegem Akademi. [Google Scholar]
  • Caprara, G. V., Barbaranelli, C., Pastorelli, C., Bandura, A., & Zimbardo, P. G. (2000). Prosocial foundations of children’s academic achievement. Psychological Science, 11(4), 302–306. [Google Scholar]
  • Cheon, S. H., Reeve, J., & Ntoumanis, N. (2018). A needs-supportive intervention to help PE teachers enhance students’ prosocial behavior and diminish antisocial behavior. Psychology of Sport and Exercise, 35, 74–88. [Google Scholar]
  • Cheung, P. C., Ma, H. K., & Shek, D. T. (1998). Conceptions of success: Their correlates with prosocial orientation and behaviour in Chinese adolescents. Journal of Adolescence, 21(1), 31–42. [Google Scholar]
  • Chen, X., Tian, L., & Huebner, E. S. (2020). Bidirectional relations between subjective well-being in school and prosocial behavior among elementary school-aged children: A longitudinal study. Child & Youth Care Forum, 49(1), 77–95. [Google Scholar]
  • Çarkçı, J. (2020). Sosyal bilimlerde ölçek geliştirme kılavuzu. Çizgi Kitabevi. [Google Scholar]
  • Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2021). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik. Pegem Akademi Yayınları. [Google Scholar]
  • Dempsey, S. H. (2021). A study of prosocial behavior, workplace civility, and work engagement among employees in higher education [Doctoral dissertation, University of South Carolina]. [Google Scholar]
  • DeVellis, R. F. (2014). Ölçek geliştirme: Kuram ve uygulamaları (T. Totan, Çev.). Nobel Akademik Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Doğan, N., Soysal, S., & Karaman, H. (2017). Aynı örnekleme açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi uygulanabilir mi? S. Demirel (Ed.), Küreselleşen dünyada eğitim içinde. Pegem Akademi. [Google Scholar]
  • Dunfield, K. A. (2014). A construct divided: Prosocial behavior as helping, sharing, and comforting subtypes. Frontiers in Psychology, 5, 1–13. [Google Scholar]
  • Eisenberg, N., Fabes, R. A., Karbon, M., Murphy, B. C., Wosinski, M., Polazzi, L., & Juhnke, C. (1996). The relations of children’s dispositional prosocial behavior to emotionality, regulation, and social functioning. Child Development, 67(3), 974–992. [Google Scholar]
  • Eisenberg, N., Fabes, R. A., & Spinrad, T. L. (2006). Prosocial behavior. In N. Eisenberg (Vol. Ed.) & W. Damon & R. M. Lerner (Series Eds.), Handbook of child psychology: Vol. 3. Social, emotional, and personality development (6th ed., pp. 646–718). Wiley. [Google Scholar]
  • Field, A. P. (2009). Discovering statistics using SPSS. SAGE. [Google Scholar]
  • Fraenkel, R. J., & Wallen, E. N. (2006). How to design and evaluate research in education. McGraw-Hill. [Google Scholar]
  • George, D., & Mallery, P. (2003). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (11.0 update) (4th ed.). Allyn & Bacon. [Google Scholar]
  • Harrington, B., & O’Connell, M. (2016). Video games as virtual teachers: Prosocial video game use by children and adolescents from different socioeconomic groups is associated with increased empathy and prosocial behaviour. Computers in Human Behavior, 63, 650–658. [Google Scholar]
  • Hay, D. F. (1994). Prosocial development. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 35(1), 29–71. [Google Scholar]
  • Jackson, M., & Tisak, M. S. (2001). Is prosocial behaviour a good thing? Developmental changes in children’s evaluations of helping, sharing, cooperating, and comforting. British Journal of Developmental Psychology, 19(3), 349–367. [Google Scholar]
  • Kalaycı, Ş. (2009). SPSS uygulamaları çok değişkenli istatistik teknikleri (5. baskı). Asil Yayın Dağıtım. [Google Scholar]
  • Karasar, N. (2006). Bilimsel araştırma yöntemi (16. baskı). Nobel Yayın Dağıtım. [Google Scholar]
  • Karasar, N. (2017). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (30. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Karagöz, Y. (2019). SPSS, AMOS, META uygulamalı istatistiksel analizler. Nobel Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Kılıç Çakmak, E., Çebi, A., & Kan, A. (2014). Developing a “Social Presence Scale” for e-learning environments. Educational Sciences: Theory & Practice, 14. [Google Scholar]
  • Kline, P. (1994). An easy guide to factor analysis. Routledge. [Google Scholar]
  • Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (1. baskı). Guilford Publications. [Google Scholar]
  • Leech, N. L., Barrett, K. C., & Morgan, G. A. (2005). SPSS for intermediate statistics: Use and interpretation (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates. [Google Scholar]
  • Li, J., & Shao, W. (2022). Influence of sports activities on prosocial behavior of children and adolescents: A systematic literature review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(11), 6484. [Google Scholar]
  • Lo, R. Y. (1998). The investigation of elementary school children’s prosocial behavior and its related factors. Journal of Pingtung Teachers College, 11, 105–140. [Google Scholar]
  • Nielson, M. G., Padilla-Walker, L., & Holmes, E. K. (2017). How do men and women help? Validation of a multidimensional measure of prosocial behavior. Journal of Adolescence, 56, 91–106. [Google Scholar]
  • Özdamar, K. (2002). Paket programlar ile istatistiksel veri analizi. Kaan Kitabevi. [Google Scholar]
  • Ramaswamy, V., & Bergin, C. (2009). Do reinforcement and induction increase prosocial behavior? Results of a teacher-based intervention in preschools. Journal of Research in Childhood Education, 23(4), 527–538. [Google Scholar]
  • Raines-Eudy, R. (2000). Using structural equation modeling to test for differential reliability and validity: An empirical demonstration. Structural Equation Modeling, 7(1), 124–141. [Google Scholar]
  • Setiawati, E., & Ernawati, I. (2019). The evaluation of students’ prosocial behavior on primary education level. Al-Bidayah: Jurnal Pendidikan Dasar Islam, 11(2), 226–237. [Google Scholar]
  • Şencan, H. (2005). Sosyal ve davranışsal ölçümlerde güvenilirlik ve geçerlilik. Seçkin Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2014). Using multivariate statistics (4th ed.). Allyn and Bacon. [Google Scholar]
  • Taber, K. S. (2018). The use of Cronbach’s alpha when developing and reporting research instruments in science education. Research in Science Education, 48(6), 1273–1296. [Google Scholar]
  • Tavşancıl, E. (2014). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Nobel Yayın Dağıtım. [Google Scholar]
  • Tintori, A., Ciancimino, G., Palomba, R., Clementi, C., & Cerbara, L. (2021). The impact of socialisation on children’s prosocial behaviour: A study on primary school students. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(22), 12017. [Google Scholar]
  • Warden, D., & Mackinnon, S. (2003). Prosocial children, bullies and victims: An investigation of their sociometric status, empathy and social problem-solving strategies. British Journal of Developmental Psychology, 21(3), 367–385. [Google Scholar]
  • Wentzel, K. (2015). Prosocial behaviour and schooling. Encyclopedia of Early Childhood Development. Retrieved June 10, 2019. [Google Scholar]
  • Williams, K. E., & Berthelsen, D. (2017). The development of prosocial behaviour in early childhood: Contributions of early parenting and self-regulation. International Journal of Early Childhood, 49, 73–94. [Google Scholar]
  • Wispe, L. G. (1972). Positive forms of social behavior: An overview. Journal of Social Issues, 28(3), 1–19. [Google Scholar]
  • Worthington, R. L., & Whittaker, T. A. (2006). Scale development research: A content analysis and recommendations for best practices. The Counseling Psychologist, 34(6), 806–838 [Google Scholar]
  • Wu, H. T., Tseng, S. F., Wu, P. L., & Chen, C. M. (2016). The relationship between parent-child interactions and prosocial behavior among fifth- and sixth-grade students: Gratitude as a mediating variable. Universal Journal of Educational Research, 4(10), 2373–2385. [Google Scholar]
  • Yong, A. G., & Pearce, S. (2013). A beginner’s guide to factor analysis: Focusing on exploratory factor analysis. Tutorials in Quantitative Methods for Psychology, 9(2), 79–94. [Google Scholar]
  • Yüceol, G., Aytaç, B., & Uçanok, Z. (2020). Erken Dönem Olumlu Sosyal Davranış Ölçeği’nin Türkçeye uyarlaması ve psikometrik özellikleri. Nesne, 8(16), 82–94. [Google Scholar]