Pen Academic Publishing
Journals • Publish with us • Publishing Partnership • About Us • English
Derleme Makalesi | Açık Erişim
Okul Öncesi ve Temel Eğitim Dergisi 2026, Cilt 7(1) 1-12

Erken Çocuklukta Farklı Sosyal Bağlamlarda Kişilik Gelişimi ve Karakter Eğitimi: Bir Derleme

Zehra Bilgen • Öykü Tikenceli
Bu makaleye atıf yap
Makale Türü
Derleme Makalesi
Yayın Tarihi
July 21, 2026
Sayfa Sayısı
1-12
DOI
10.29329/jpee.2026.1444.6

Öz

Bu çalışmada kişilik ve karakter eğitiminin farklı sosyal bağlamlarda nasıl şekillendiği incelenmiş ve konuya ilişkin kapsamlı bir derleme yapılmıştır. Çalışmada öncelikle kişilik, karakter ve karakter eğitimi kavramları açıklanmış; bireyin kişilik gelişiminde kalıtsal özelliklerin yanı sıra çevresel etkenlerin de önemli rol oynadığı vurgulanmıştır. Karakter eğitiminin bireyin ahlaki değerleri benimsemesi, toplumsal kurallara uyum sağlaması ve olumlu davranış geliştirmesi açısından önemli bir süreç olduğu belirtilmiştir. Araştırmada aile, okul ve çevre gibi sosyal bağlamların çocukların kişilik ve karakter gelişimi üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Özellikle ailenin, çocuğun ilk sosyal öğrenme ortamı olması nedeniyle değerlerin kazanılmasında ve kişilik oluşumunda temel bir role sahip olduğu ifade edilmiştir. Bunun yanında okulun yalnızca akademik bilgi veren bir kurum olmadığı, aynı zamanda değerler eğitimi ve sosyal gelişim açısından önemli işlevler üstlendiği belirtilmiştir. Öğretmenlerin rol model olması, akran ilişkileri ve okul ortamının çocukların karakter gelişimine katkı sağladığı vurgulanmıştır. Ayrıca sosyal çevre, medya ve kültürel faktörlerin de çocukların davranışları ve değer algıları üzerinde etkili olduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, çocukların sağlıklı kişilik ve karakter gelişimi için aile, okul ve çevrenin iş birliği içinde hareket etmesinin önemini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda karakter eğitimi programlarının geliştirilmesi, ailelerin bilinçlendirilmesi ve çocukların olumlu sosyal çevrelerle desteklenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Erken Çocukluk Kişilik Gelişimi Karakter Eğitimi Aile Okul Sosyal Çevre
Bu makaleye atıf yap
Bilgen, Z. & Tikenceli, Ö. (2026). Erken Çocuklukta Farklı Sosyal Bağlamlarda Kişilik Gelişimi ve Karakter Eğitimi: Bir Derleme. Okul Öncesi ve Temel Eğitim Dergisi, 7(1), 1-12. https://doi.org/10.29329/jpee.2026.1444.6

  • Aksoy, P., & Çam, B. (2024). Karakter gelişiminde ve eğitiminde aile, okul ve çevre. A. Yıldırım (Ed.), Erken çocuklukta karakter ve değer eğitimi (ss. 50-98). Pegem Akademi. [Google Scholar]
  • Arslan, K., & Özbey, S. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin karakter eğitimi yetkinlik inançları üzerine bir inceleme. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 36, 106–119. https://izlik.org/JA57UZ87AA [Google Scholar]
  • Avcı, M., & Göksel, O. (2023). Karakter eğitiminin sosyolojik temelleri. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi, 9(18), 446–462. https://doi.org/10.52096/jsrbs.9.18.30 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Bakır, E. (2021). Öğretmenlerin karakter eğitimi yetkinlik inançlarının okul öncesi dönem çocuklarının değerleri ile ilişkisi (674682) [Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Bekir, H., & Uğur Serdaroğlu, H. (2023). Değer eğitiminde okul ve öğretmenin rolü. E. Sezgin (Ed.), Çocuk gelişiminde değerler eğitimi (ss. 81-112). Eğiten Kitap. [Google Scholar]
  • Berkowitz, M. W. C., & Bier, M. C. (2007). What works in character education: A research- driven guide for educators. Character Education Partnership. [Google Scholar]
  • Cengiz, Ş. (2023). Değerler eğitiminde ailenin rolü ve sorumlulukları. E. Sezgin (Ed.), Çocuk gelişiminde değerler eğitimi (ss. 53-79). Eğiten Kitap. [Google Scholar]
  • Çağatay, Ş. M. (2009). Öğretmen görüşlerine göre karakter eğitiminde ve karakter gelişiminde okulun rolü (235167) [Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Ekşi, H. (2003). Temel insanî değerlerin kazandırılmasında bir yaklaşım: Karakter eğitimi programları. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(1), 79-96. [Google Scholar]
  • Ekşi, H., & Katılmış A. (2011). Karakter eğitimi: El kitabı. Nobel Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Katılmış, A. (2010). Sosyal Bilgiler Derslerindeki Bazı Değerlerin Kazandırılmasına Yönelik Bir Karakter Eğitimi Programının Geliştirilmesi (261973) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Kaya, A., Bozaslan, H., & Genç, G. (2012). Üniversite öğrencilerinin anne-baba tutumlarının problem çözme becerilerine, sosyal kaygı düzeylerine ve akademik başarılarına etkisi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 208-225. https://izlik.org/JA35WR77RK [Google Scholar]
  • Macun, B. (2025). Beyin temelli öğrenme yaklaşımına göre hazırlanan karakter eğitimi programının 61-72 aylık çocukların karakter gelişimine etkisi [Yayınlanmamış doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Öz, N. (2019). Kimlik ve karakter oluşumunda okulun rolü. Diyanet İlmî Dergi, 55(1), 197– 215. https://doi.org/10.61304/did.439803 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Reitz, A. K., Zimmermann., J., Hutteman, R., Specht, J., & Neyer, F.J. (2014). How peers make a difference: The role of peer groups and peer relationships in personality development. Europen Journal of Personality, 28(3), 279-288. https://doi.org/10.1002/per.1965 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Sapsağlam, Ö. (2024). Erken çocuklukta karakter ve değer eğitimi: Teoriden uygulamaya. Pegem Akademi. [Google Scholar]
  • Senemoğlu, N. (2023). Gelişim Öğrenme ve Öğretim: Kuramdan Uygulamaya. Anı Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Tezcan, M. (2018). Değerler eğitimi: Sosyolojik yaklaşım. Anı Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Türk Dil Kurumu. (t.y.). Güncel Türkçe Sözlük. Erişim tarihi 12 Kasım 2025 https://sozluk.gov.tr/ [Google Scholar]
  • Türkiye Bilimler Akademisi. (2011). Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü: Sosyal Bilimler. http://terim.tuba.gov.tr/ [Google Scholar]
  • Er Türküresin, H. (2022). Okulda değerler ve karakter eğitimi. S. Girgin (Ed.), Eğitimde güncel yaklaşımlar (ss. 121–135). Efeakademi Yayınları. [Google Scholar]
  • Ünal, M. (2024). Karakter gelişimi ve eğitimi. A. Yıldırım (Ed.), Erken çocuklukta karakter ve değer eğitimi (ss. 28-47). Pegem Akademi. [Google Scholar]
  • Yaprak, B. (2007). İlköğretim öğrencilerinin algıladıkları anne-baba tutumunun diskriminant analiziyle belirlenmesi ve benlik saygısı ile olan ilişkisinin değerlendirilmesi üzerine bir uygulama (179010) [Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Yavuzer, H. (2024). Çocuk Psikolojisi (48. baskı). Remzi Kitabevi. [Google Scholar]
  • Yılmaz, O., & Gürbüz Yiğit, D. (2024). Erken çocukluk dönemi ebeveynlerinin ailede karakter eğitimine ilişkin görüşleri: Fenomenolojik bir araştırma. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (24). https://doi.org/10.34085/buifd.1543738 [Google Scholar] [Crossref]